उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीः (उद्योगः) | Essay on Udyog in Sanskrit

Jump to Section

उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीः (उद्योगः) | Essay on Udyog in Sanskrit

आलस्यस्य त्याग; क्रियासु च प्रवृत्तिः एव ‘उद्योग’ ‘पुरुषार्थः’ वा कथ्यते । अस्मिन् संसारे सर्वेजनाः सुखं इच्छन्ति । सखं च परिश्रमेण विना न लभ्यते । उद्योगेनैव जनाः स्वकार्येषु सफलतां लभन्ते । उद्योगः मानवस्य सर्वविधं मनोरथ पूरयति । अतएव उच्यते

आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः ।।

नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ।।

पुरुषार्थ बिना कस्मिन्नपि कर्मणि सफलता न भवति । सिंहस्य अपि मुले मृगाः स्वयमेव न प्रविशन्ति–

उद्यमेन एव सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः ।

नहि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ।।

उद्योगेन असाध्यम् अपि कार्य सिद्ध्यति । केचन भाग्यवादिनः उद्योगस्य उपेक्षा कृत्वा भाग्योपरि निर्भराः भवन्ति । येन ते न सुखं लभन्ते न च संसारे कीर्ति लभन्ते ।।

सत्यमेव उक्तम् –

उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मी

दैवेन देयमिति कापुरुषा वदन्ति ।

दैवं निहत्य कुरु पौरुषमात्मशक्त्या,

यलेकृते यदि न सिध्यति कोऽत्र दोषः ।।

उद्योगे कृते अपि यदि कार्य न सिध्यति तत्र मानवस्य कि दोषः ? यत मानवाधिकारः कर्मणि एव अस्ति न कर्म-फल-प्राप्ती। गीतायां भगवता कृष्णेन उपदिष्टम् –

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।

उद्यमेन एवं अज्ञाः ज्ञान सम्पन्नाः, दु:खिनः च सुखिनः, अनिपुणाः निपुणाः निर्बलाः सबलाः भवन्ति । उद्योगं बिना तिलभ्यः तैलम् अपि प्राप्तुं न शक्यते एजें उद्योगेनैव राष्ट्रं समृद्धं भवति । अतः –

अस्माभिः सर्वदा यथाशक्ति उद्योग: करणीयः ।।

Also Read:
Essay on My Village
Essay on New Year
Essay on Deshbhakti
Essay on Paropkar
Essay on Plantation
Essay on Vidya

Share this post

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin

Related Posts

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top