परोपकाराय सताम् विभूतयः | Paropkar Essay in Sanskrit

Jump to Section

परोपकाराय सताम् विभूतयः | Paropkar Essay in Sanskrit

मनसा वाचा कर्मणा च परेषाम् उपकारः ‘परोपकारः’ कथ्यते । अस्मिन् । जगति, परोपकार समम् किमपि श्रेष्ठं पुण्यं न विद्यते । परोपकारस्य महिमा सर्वत्र दृश्यते । सज्जनेषु एवं परोपकारस्य भावना भवति न दुर्जनेषु । अस्मांक देशे अनेके परोपकारिणः पुरुषाः अभवन् । महर्षि दधिचिः परोपकाराय,स्व अस्थीनि दत्तवान् । महाराजः शिविः कपोतस्य रक्षणार्थ, स्वमसम् अददत्) परोपकारिणः दीनेभ्यः दानम्, निर्धनभ्यः धनम् वस्त्र हीनेभ्यः वस्त्रम्, बुभुक्षितेभ्यः अन्नम् दत्त्वा प्रसन्नाः भवन्ति ।।

अचेतनाः अपि पदार्थाः परोपका रताः दृश्यन्ते । वृक्षाः स्वयं तापं सहन्ते परम् आश्रितानाम् सन्तापं । दूरी कुर्वन्ति । नद्यः परोपकाराय , वहन्ति । गावः । परोपकाराय दुग्धं यच्छन्ति । सूर्यचन्द्रमस परोपकाराय एव प्रकाशेते । मेघाः । परोपकाराय एवं वर्षन्ति । ।

परोपकारिणां पुरुषाणां पुण्य प्रभावादेव लोकोऽयमभ्युदयं प्राप्नोति । परोपकारो हि आत्मसन्तोषस्य मूलम् । तेन हि सतां शोभा वर्धते, कीर्ति कौमुदी च प्रसरति । उक्तं च भर्तृहरिणा –

श्रोत्रं श्रुतेनैव न कुण्डलेन।

वानेन पाणिर्न तु कणेन ।

विभाति कायः करुणापराणां

परोपकारैर्न तु चन्दनेन ।

परोपकारिणा सस्विं परोपकाराय भवति । किं बहुना, परोपकाराय एवं सतां विभूतयः भवन्ति । सत्यमेव उक्तम् –

पिवन्ति नः स्वयमेव नाम्भः

, स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षाः ।।

नादन्ति शस्यं खलु वारिवाहा

, परोपकाराय सतां विभूतयः ।।

 

अस्मिन् संसारे आत्मार्थे तु ‘काकोऽपि जीवति चिरमुबलि च भुङ्क्ते’, किन्तु ते एव पुरुषाः धन्याः ये परार्थं कार्यं कुर्वन्ति । शास्त्रेषु परोपकारस्य महत्त्वम् एवं वर्णितम् –

अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम्।

परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम्॥

Also Read:
Essay on Time
Essay on Udyog
Essay on Unity
Essay on Maharishi Valmiki
Essay on Vasant Ritu
Essay on Vasant Ritu
Essay on Vedvyas

Share this post

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin

Related Posts

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top